Đây là biên giới cuối cùng của hành tinh chúng ta,
thế giới ẩn sâu mà chỉ những nhà thám hiểm gan dạ nhất mới dám đi tới.
Dưới chân chúng ta
là những hang động dài không kể xiết.
Hang Nuốt Chửng ở Mexico,
sâu 400m,
đủ sâu để đặt tòa nhà Empire State xuống dưới.
Đó là đường hang lớn nhất thế giới.
Nó chỉ được khám phá
2 năm trước khi con người đặt chân lên Mặt Trăng.
Ngày nay, những hang động là những nơi cuối cùng được khám phá trên Trái Đất.
Tuy nhiên, hiếm khi con người là sinh vật đầu tiên
tới được nơi tăm tối, ẩm ướt này.
Nơi đây tồn tại những sinh vật kì lạ và ít được biết tới nhất trên trái đất.
Dải ngân hà với những đốm sáng nhỏ này được tạo nên từ hàng ngàn sinh vật sống.
Bất cứ sinh vật nào sống trong hang động đều phải đối mặt với bóng tối,
nhưng ở New Zealand, vài sinh vật đã biến bóng tối trở thành lợi thế của chúng.
Một sợi dây silicon được hạ xuống từ trần hang,
bên cạnh hàng trăm sợi khác.
Bên cạnh vẻ đẹp của những sợi dây này,
chúng mang trong mình một mục đích hung hãn.
Đó là loài đom đóm hang.
Nó săn mồi bằng một sợi tơ.
Sợi tơ này được nhả ra từ miệng đom đóm,
và chứa đấy những giọt nhỏ nước nhầy.
Mỗi con đom đóm làm ra hàng chục sợi.
Một khi sợi tơ đã sẵn sàng,
con đom đóm ở lại võng nước nhầy
và chờ đợi như một người câu cá kiên trì.
Nhưng con đom đóm không cho những sinh vật khác một cơ hội.
Đốm sáng màu xanh lam này là kết quả của một phản ứng hóa học
xảy ra trong 1 khu vực đặc biệt ở đuôi con đom đóm.
Ánh sáng này phát ra ngoài đuôi của nó.
Nó là thứ giúp đom đóm nhử mồi.
Những con côn trùng không thể cưỡng lại sức hút tìm đến nguồn sáng
và rồi bị mắc kẹt vào sợi tơ dính.
Một khi đã dính vào
thì không gì có thể thoát ra.
Giờ chỉ còn vấn đề cuộn sợi tơ lại
và từ từ hưởng thụ con mồi.
Bằng cách đặt bẫy những côn trùng trong hang động,
loài vật phát sáng này đã vượt qua thử thách khó khăn nhất
mà xưa nay những sinh vật sống trong hang động luôn phải đối mặt:
một nguồn thức ăn thường xuyên và đáng tin cậy.
Có một loại đá đã góp phần hình thành nên thế giới ngầm này -
đá vôi.
Phần lớn những hang động trên thế giới nằm trong những núi đá vôi
và những núi đá vôi này chiếm tới 10% bề mặt Trái Đất.
Đá vôi được tạo nên từ khoáng chất từ loại động vật có vỏ ở biển và san hô,
nên mặc dù hiện nay, những núi đá vôi sừng sững ở Hoa Kì
ở trên mặt nước biển hàng trăm met
nhưng thực tế, chúng đã từng nằm dưới nước.
Những tháp đá vôi ở Vịnh Hạ Long, Việt Nam
là chứng cứ về mối liên hệ của chúng với biển.
Toàn bộ khu vực này hẳn từng là một diện tích đá vôi rắn chắc
đáy của một dải san hô ngầm.
Ở Borneo, mưa đã trạm trổ những núi đá vôi trở thành vô số những mũi nhọn.
Nhưng sức mạnh xói mòn của nước mưa
còn mang lại nhiều tác động hơn thế.
Dòng nước chảy qua núi đá vôi dường như đã hoàn toàn biến mất.
Khi dòng nước tới được lớp nền có tính chống chịu cao hơn
dòng chảy của nó thay đổi.
Một khi đã xuống dưới lòng đất,
dòng nước nắm giữ một sức mạnh xói mòn mạnh mẽ hơn.
Trong cuộc hành trình từ trên mặt đất xuống
dòng nước hấp thu chất carbon dioxide (CO2) từ đất
khiến nó mang đặc tính axit nhẹ.
Và hàng triệu năm qua, lượng axit đó đã ăn mòn đá vôi
tạo nên một mê cung những hang động và lối đi
đôi lúc dài tới vài dặm.
Đây là dòng sông ngầm lớn nhất thế giới,
phải 1 chiếc máy bay phản lực mới bay qua được.
Đó là Hang Deer ở Borneo.
Kích thước của Hang Deer
khiến cho một số loài động vật có thể tập trung ở đây với số lượng lớn.
Có tới 3 triệu con dơi wrinkle-lipped sống tại đây.
Chúng đậu ở trên tường và trần hang
nơi chúng sẽ được bảo vệ khỏi môi trường bên ngoài
và được an toàn khỏi những loài thú ăn thịt.
Và trong lúc chúng neo mình trên đó
loài dơi tạo ra một vài thứ rất quan trọng.
Cái ụ cao hàng trăm mét này là do loài dơi thả xuống -
phân của chúng.
Bề mặt của ụ là
hàng trăm ngàn con gián.
Hang động là một trong những số ít địa điểm trên Trái Đất không chịu tác động trực tiếp của ánh sáng mặt trời.
Ở nơi thiếu thực vật này, nền tảng của lưới thức ăn là loài dơi.
Những con gián này sống nhờ vào phân dơi
và bất cứ thứ gì rơi vào ụ phân ấy.
Nguồn thức ăn này cũng giúp nuôi sống những loài gián khác
những con vật dành phần còn lại của ngày nghỉ ngơi trên tường hang.
Chúng sẽ trở thành thức ăn cho những con rết hang động khổng lồ,
có những con dài hơn 20 cm.
Thật kì lạ, những con cua này,
sàng lọc ụ phân để tìm chất dinh dưỡng.
Những loài vật này dành toàn bộ phần đời trong hang động.
Chúng phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn thức ăn đã qua tiêu hóa
được mang về từ bên ngoài.
Mỗi tối, trong vòng 2h đồng hồ,
hàng triệu con dơi rời khỏi hang động
để săn tìm côn trùng trong khu rừng bên ngoài.
Nhưng không phải tất cả chúng đều trở về.
Khi rời khỏi hang
loài dơi tạo thành hình một chiếc nhẫn.
Có vẻ như loài dơi đã khiến con đại bàng khó chịu,
nhưng chúng phải sống sót tới trận chiến với loài chim ăn thịt đáng sợ hơn.
Diều hâu và chim ưng là sát thủ trong các loại chim.
Buổi đi săn sẽ kết thúc vào lúc chiều tà
khi lũ diều hâu ngừng vờn bắt
và tung đòn sát thủ.
Bất cứ con dơi nào bị tách khỏi đàn
cũng sẽ trở thành mục tiêu cho lũ diều hâu và sẽ sớm gặp rắc rối.
Những cuộc tấn công buổi đêm không mấy ảnh hưởng đến số lượng dơi -
tới sáng, phần lớn đàn dơi sẽ an toàn trở về hang.
Dơi không phải là loài duy nhất cư ngụ ở những hang động ở đảo Borneo này.
Ở đây còn cả những sinh vật ăn ngày.
Trở về từ buổi đi săn vào ban ngày
những sinh vật này sử dụng những tiếng kêu liên tục của chúng
để tìm đường đi trong hang động giữa bóng tối.
Chúng là loài én hang động.
Giống loài dơi, chúng định vị bằng tiếng vang.
Chúng ta cần ánh sáng để quan sát mọi thứ,
nhưng trong bóng tối, những con én luôn định vị chính xác tổ của chúng,
những chiếc tổ chỉ có kích thước vài cm.
Đó là một kĩ năng đáng chú ý mà đến nay chúng ta vẫn chưa hiểu rõ.
Tuy nhiên, điều khiến loài chim này đặc biệt lại là một lý do khác.
Tổ chim yến được làm hoàn toàn bằng nước bọt của chúng.
Phải mất hơn 30 ngày mới có thể làm xong 1 chiếc tổ.
Những chiếc tổ này rất quan trọng
không chỉ với loài chim.
500 năm qua, con người đã thu hoạch tổ của chim yến.
Đây là một nghề nghiệp đầy may rủi.
Hầu như không có thiết bị an toàn nào
và sử dụng thang được làm từ cây leo,
người ta trèo lên trần hang
thường cách mặt đất hơn 60m.
Công việc này có thể rất nguy hiểm,
nhưng thù lao lại rất hậu hĩnh.
Những chiếc tổ trắng tinh khiết của loài chim yến
là nguyên liệu chính để làm món yến sào,
mỗi gram tổ yến trị giá như bạc.
Ngay khi chiếc tổ bị lấy đi, con chim sẽ làm lại một cái khác.
Vậy nên, cho tới lúc ngành nghề có giá trị này còn được kiểm soát,
những người dân địa phương vẫn sẽ tiếp tục phát đạt.
Những hang động trên hòn đảo Borneo này nằm trong nhóm những hang động lớn nhất thế giới
và chúng vẫn đang lớn dần thêm
bởi hàng năm, nước mưa vẫn ăn mòn thêm đá vôi.
Nhưng dòng nước không chỉ gây xói mòn.
Nó còn kiến tạo.
Dòng nước chứa đầy đá vôi hòa tan
và khi gặp không khí trong hang
vài phần trong chúng lắng xuống trở thành một khoáng chất -
Canxit. (CaCO3)
Chất canxit này
đã kiến tạo nên những khối hình trang trí trên trần hang -
thạch nhũ.
Mỗi giọt chảy xuống để lại phía sau một lượng rất nhỏ canxit,
nhưng qua thời gian, quá trình này có thể kiến tạo nên những kì quan.
Nếu nước nhanh chóng thấm qua trần hang,
canxit sẽ ở lại nền hang
và tạo nên măng đá.
Sự biến đổi của dòng nước và luồng không khí
tạo nên muôn hình vạn trạng măng đá, nhưng tất cả chúng đều được tạo ra từ 1 quá trình -
sự lắng đọng từ từ của đá vôi tan.
Và khi thạch nhũ gặp măng đá,
một cột trụ được hình thành.
Những cấu trúc như thế này ở Hang động Carlsbab, Bắc Mĩ,
có thể phải mất đến hàng ngàn năm để hình thành.
Nhưng đôi lúc, quá trình hình thành này dừng lại.
Những hang động ngập nước ở Mexico đã không hề thay đổi trong hàng nghìn năm qua.
Kể từ kỉ Băng Hà, chúng đã bị tách rời khỏi thế giới bên ngoài.
Thế nhưng, tác động của chúng tới thế giới bên trên vẫn vô cùng to lớn.
500 năm trước, chúng đã góp phần tạo nên một trong những nền văn minh vĩ đại nhất thế giới -
nền văn minh Maya.
Bán đảo Yucatan Peninsula ở Mexico không có bất cứ sông, hồ hay suối nào
nên người Maya phải dựa vào những hồ nước - lối vào của những hang động ngập nước.
Chúng là nguồn nước ngọt duy nhất của cả khu vực.
Trên thực tế, những hồ nước này chứa một lượng lớn nước ngọt.
Tách biệt khỏi ánh sáng mặt trời
không thể mong đợi sẽ tìm được loài thực vật nào ở nơi đây.
Nhưng trong bóng tối của những hang động
rễ của những cây nhiệt đới lớn đã xuyên qua những vết nứt trên đá vôi
để tìm tới hang động.
Nếu không có nước
rừng cây Yucatan không thể phát triển tươi tốt như vậy.
Người Maya biết rằng cuộc sống của họ phụ thuộc vào nguồn nước này,
nhưng với sự giúp đỡ của khoa học ngày nay
chúng ta có thể đánh giá đúng ý nghĩa và tầm quan trọng của những hang động ngập nước này.
Tới nay, hơn 350 dặm đường hầm ở Yucatan đã được vẽ bản đồ,
nhưng vẫn không ai biết kích thước chính xác của thế giới ngầm này.
Và dù có nhiều lợi ích,
những hang động ngập nước này vẫn khét tiếng nguy hiểm.
Khi lối thoát gần nhất cách bạn dưới 100m,
mạo hiểm tiến xa hơn có thể là một tai họa.
Để tránh bị lạc đường,
những người thợ lặn mang theo mình một sợi dây.
Nó là sợi dây cứu mạng họ -
chính xác là vậy.
Sợi dây cũng là một thước dây -
một dụng cụ được sử dụng ở Mexico,
để vẽ bản đồ hang động ngập nước lớn nhất thế giới này -
đầy đủ 100 dặm của nó.
Những cuộc thám hiểm hang động thường khiến người ta phải chui vào các khe đá hở.
Chúng được gọi là "những lối hẹp".
Những lối đi càng hẹp
thì các điều kiện sống càng ít được đảm bảo.
Ở điều kiện này, một thợ lặn có thể dễ dàng bị mất phương hướng
và điều đó có thể là tai họa chết người.
Những hang động ngập nước có thể "chơi" bạn theo nhiều cách.
Hình như ở đây có không khí,
không phải đâu.
Đó chỉ là một hình thái khác của nước.
Đó là nước halocline -
pha trộn của nước ngọt và nước biển.
Nước ngọt từ rừng chảy vào dòng nước mặn từ biển.
Lớp nước mặn nghèo oxi hơn
khiến khó có sinh vật nào tồn tại được trong nó.
Nhưng cũng có vài ngoại lệ,
như loài bọ nước, một trong những loài giáp xác ra đời sớm nhất.
Người Maya hiểu rõ tầm quan trọng của những hồ nước,
nhưng họ không bao giờ biết rằng những đường hầm ngập nước
chính là khởi nguồn của những dòng sông ngầm,
những dòng sông mà sau đó sẽ đổ ra biển.
Khác với nước ngọt, nước mặn không xói mòn đá vôi,
nên phần lớn hang động ở biển được tạo nên bởi tác động của sóng biển.
Những đảo đá ở Poor Knight, New Zealand có rất nhiều hang động biển
và giống như ở Borneo
chúng là nơi cư trú quan trọng của nhiều loài.
Sau một ngày kiếm ăn ở ngoài đại dương
đàn cá Demoiselle trở về hang động,
nơi chúng ẩn náu khỏi những động vật ăn thịt.
Với loài cá này, hang động là nơi trú chân ban đêm
nhưng chúng không phải là loài duy nhất ở đây.
Có những loài cá khác hoạt động theo các lịch trình khác nhau.
Loài cá mắt to cũng giống như loài dơi.
Chúng rời khỏi hang mỗi tối để kiếm ăn.
Và giống như mọi động vật sống trong hang
chúng dễ bị tấn công vào thời điểm rời khỏi hang động.
Lối đi hẹp với số lượng dơi lớn
dễ dàng thu hút sự chú ý của những loài khác.
Những con dơi có thể phát hiện ra con rắn bằng cách định vị,
nhưng con rắn lại hoàn toàn mù tịt -
nó không nhìn được.
Những cú đớp của nó có vẻ thật hú họa,
nhưng loài rắn lại có một vũ khí bí mật.
Chúng có thể cảm nhận từng con dơi đang bay qua.
Cơ quan cảm nhận trên đầu rắn thu được thân nhiệt của lũ dơi,
nhờ vậy rắn có thể thấy được những điểm nhiệt.
Trong mắt loài rắn, lũ dơi thật sặc sỡ
và điều đó giúp nó nhắm trúng mồi.
Đó là cái giá mà những sinh vật sống trong hang phải trả
cho một nơi trú ẩn vào ban ngày trên mặt đất.
Sẽ chẳng ngạc nhiên nếu những loài vật sống trong hang không hề chuyển đi.
Một số hang động giống như những hòn đảo -
tách biệt khỏi thế giới bên ngoài và khỏi những hang động khác.
Sự tách biệt này đã tạo ra một vài sinh vật kì lạ.
Chúng là những chuyên gia hang động -
thú sống hang, những động vật không bao giờ rời hang động hay nhìn ánh mặt trời.
Những thú sống hang ở Thái Lan
có lẽ là những sinh vật thành thạo nhất Trái Đất
trong việc tồn tại trong thác nước.
Toàn bộ số lượng loài cá mùi hang động
bị hạn chế trong 2 hang động nhỏ.
Những loài thú sống hang khác cũng vậy.
Chỉ có chưa đầy 100 con kì giông hang động Texas trong tự nhiên.
Và loài cua trắng Belize cũng là một sinh vật
chỉ tồn tại độc nhất trong hang động.
Sống trong bóng tối,
chúng không chỉ mất khả năng nhận biết màu sắc,
mà còn không có mắt.
Hàng ngàn thế hệ mù lòa,
vậy nên những sinh vật này đã sống tách biệt rất lâu.
Nhưng loài kì giông mù lại có những giác quan cảm nhận khác rất hiệu quả.
Các cơ quan trên da nó có thể phát hiện từng sự thay đổi trong dòng nước từ con mồi.
Mang ngoài giúp chúng thở trong dòng nước nghèo oxi.
Loài cá mùi ăn những con vi khuẩn trong dòng nước chảy siết
neo mình bằng những cái móc ở vây cá.
Thức ăn thường rất hiếm
và những sinh vật như loài cua
phải sống sót dựa vào bất cứ thứ gì từ ngoài trôi vào hang.
Loài kì giông có thể không kiếm được thức ăn trong hàng tháng trời,
vậy nên khi có thứ gì đó tới
nó không thể bỏ lỡ.
Thật ngạc nhiên trước cách những sinh vật hang động này có thể sống sót.
Nhưng nếu một hang động không hiếu khách
thì không thể chờ đợi bất kì sự sống nào.
Dòng nước chảy ra khỏi hang động Villa Luz ở Mexico
có màu trắng với Axit sulfuric H2SO4.
Những nhà thám hiểm tiến vào hang động nguy hiểm này
phải mang theo mặt nạ chống độc và thiết bị theo dõi.
Khí ga độc có thể lên tới mức nguy hiểm rất nhanh
nên một hệ thống cảnh báo sớm là thiết yếu.
Loài dơi sống sót bằng việc ở gần ánh sáng,
nhưng tiến sâu vào hang là một hành động rất nguy hiểm.
Nguồn gốc của những khí độc này nằm dưới đó vài dặm.
Khí Hydro sulfit (H2S) làm nước nổi bong bóng đến từ những mỏ dầu trong vỏ Trái Đất.
Nó kết hợp với oxi và nước
và tạo ra axit sulfuric H2SO4.
Hẳn chẳng ai nghĩ có thể tìm được cá ở điều kiện này
nhưng dường như, những loài cá vẫn phát triển,
mặc cho lượng axit và sự thiếu oxi.
Trong thực tế, có nhiều sự sống ở đây hơn suy đoán của chúng ta,
nhưng bất ngờ lớn nhất lại là vài thứ khác còn kì lạ hơn.
Những khối hình kì lạ có hình dạng thạch nhũ này thực ra lại là những vi khuẩn đơn bào,
những giọng chất lỏng đang chảy xuống chính là axit sulfuric H2SO4,
đủ mạnh để đốt cháy da.
Thực tế chúng là tập hợp của vô vàn con vi khuẩn,
có khả năng di chuyển 1 cm/ngày.
Trong thế giới không ánh mặt trời này,
những con vi khuẩn lấy năng lượng từ khí ga Hydro Sulfit H2S.
Những con vi khuẩn như vậy được gọi là siêu sinh vật
vì chúng có thể sống sót trong những điều kiện vô cùng khắc nghiệt.
Và những con siêu sinh vật này có một vai trò quan trọng khác trong hang động.
Ngạc nhiên đây, chúng là chúng là nền tảng của lưới thức ăn
giúp nhiều loài sinh vật khác, bao gồm ấu trùng ruồi nhuế, tồn tại.
Hệ sinh thái của Villa Luz đã rất ấn tượng,
nhưng những nhà thám hiểm hang động còn định khám phá những điều còn kì lạ hơn.
Bên dưới khu vực cằn cỗi này là một thế giới bí mật.
Không có nước, chẳng ai hi vọng sẽ tìm được hang động nào,
nhưng dưới sa mạc nhấp nhôi này ở Hoa Kì
là một trong những hang động lớn nhất, sâu nhất và sửng sốt nhất thế giới.
Bí mật đó vẫn còn nằm trong bóng tối cho tới tận năm 1986,
khi một nhà thám hiểm đào xuống vài met
tới đáy hẻm đá này.
Họ đặt tên cho hang động này là 'Lechuguilla'
và từ đó, hơn 120 dặm hang động đã được vẽ bản đồ.
Khi những nhà thám hiểm đầu tiên xuống đây,
không ai có thể đoán được kích thước chính xác của hang động.
Nhưng thậm chí, điều đó không phải là bất ngờ lớn nhất.
Điều họ nhận thức được là Lechuguilla
sẽ sớm được công nhận
là hang động đẹp nhất thế giới.
Họ sắp khám phá
những quang cảnh thuộc loại đẹp nhất ở thế giới ngầm.
Tường hang được phủ đầy những tinh thể mong manh dễ vỡ.
Rất nhiều tinh thể trong số đó được tạo nên từ thạch cao,
một khoáng chất có nguồn gốc từ đá vôi.
Và có tới hàng dặm hang như vậy.
Nước là nguồn căn của hầu hết các hang động,
nhưng, không giống các hang động đá vôi khác,
đá ở Lechuguilla không bị nước mưa ăn mòn.
Có những thứ khác đã tạo nên nơi này.
Nguồn nước duy nhất Lechuguilla có là những vũng nước tinh khiết.
Khi những nhà thám hiểm vào sâu trong hang,
họ đi qua những đường hầm chứa đầy những khối hình lạ thường,
giống như những khối hình nón cao 5m này, được phủ đầy tinh thể mỏng manh.
Đó là tinh thể thạch cao của Lechuguilla
đã khiến những nhà khoa học phải tự hỏi có bao nhiêu hang động thế này đã được tạo ra.
Họ khám phá ra rằng đá vôi ở Lechuguilla đã bị axit sulphuric (H2SO4) ăn mòn,
xẻ ngang qua hàng dặm đá vôi.
Và khi axit sulphuric làm tan rã đá vôi,
nó để lại tinh thể,
nguồn gốc của những hình khối ấn tượng ở Lechuguilla.
Và có một địa điểm ở nơi đây,
nằm dưới mặt đất hơn 1 dặm,
đã gần như phá vỡ mọi tín điều.
The Chandelier Ballroom là một khám phá vĩ đại.
Với những tinh thể dài tới 6m
nó hẳn là hang động kì lạ nhất thế giới.
Những bức tường còn chứa đựng một điều bất ngờ hơn.
Những con siêu vi khuẩn đang tồn tại trên đá.
Sáng tạo này của sự sống tồn tại mà không hề phụ thuộc vào ánh sáng,
một lần nữa cho chúng ta thấy rằng: thế giới ngầm có thể phong phú và bất ngờ tới mức nào.
Mỗi năm, những nhà thám hiểu vẽ được bản đồ của hơn 100 dặm hang động mới.
Nhưng chỉ với một nửa số núi đá vôi đang được khám phá,
ai mà biết được còn bao nhiêu Lechuguilla còn đang chờ đợi?
tieu_dao_tac Sub Team www.updatesofts.com